Gounods Roméo et Juliette opnieuw in de ZaterdagMatinee op Radio 4

Naar Shakespeare
Op 27 december wordt in de ZaterdagMatinee op Radio 4 — een gezamenlijk project van de NPS, de Avro en de Tros — vanaf 13:02 uur een uitvoering gegeven van de opera Roméo et Juliette van Charles Gounod (1818-1893). Het betreft de herhaling van 8 november dit jaar.
De Radio Kamer Filharmonie en het Groot Omroepkoor zullen worden geleid door Giuliano Carella. Vocale solisten zijn Sébastien Guèze, tenor; Nina Machaidze, sopraan; Cora Burggraaf en Elizabeth Sikora, mezzosopraan; Joel Prieto, tenor; Henk Neven, André Morsch en Martijn Cornet, bariton; en anderen.
De tekst van deze opera in vijf bedrijven is gebaseerd op de tragedie Romeo and Juliet uit 1595 van William Shakespeare (1564-1616), is van de dichter en librettist Jules Barbier (1825-1901) en Michel Carré (1819-1872). De eerste opvoering van Roméo et Juliette werd verzorgd te Parijs op 27 april 1867. Nog in hetzelfde jaar werd er een Duitse versie in première gespeeld te Dresden.
Hoewel we in onze streken hoogst zelden worden geconfronteerd met deze opera, heeft dit stuk muziektheater in Frankrijk en Italië al die tijd repertoire gehouden.
____________
Afbeeldingen
1. Librettist, toneelschrijver en dichter Jules Barbier.
2. Componist Charles Gounod.

Op speurtocht naar de eerste operadiva: Maria Malibran

Op maandag 22 december presenteert de Duits-Franse cultuurzender Arte-televisie — tussen 22:50 uur en 23:50 uur — éénmalig de dit jaar gereedgekomen film van Michael Sturminger over de speurtocht die de Italiaanse mezzosopraan Cecilia Bartoli heeft ondernomen om op die manier meer te weten te komen over de eerste operadiva, Maria Malibran (1808-1836).

Sterke persoonlijkheid
Maria Felicia García Sitches was haar eigenlijke naam; ze was de dochter van een veelzijdige musicus, die in eerste instantie triomfen vierde als tenor en daarvoor door Rossini hogelijk werd gewaardeerd vooral voor zijn rol in diens muziekdrama Il Barbiere di Siviglia. Als componist en zangpedagoog heeft hij eveneens zijn sporen nagelaten. Niet in de laatste plaats bij zijn dochter, die hem als een dictator 'onderging' maar zich, als gevolg van haar eigen vasthoudendheid, zo hard verzette als ze maar kon.
Zoals dat niet zelden het geval is, kwam Maria's doorbraak op de operabühne geheel onverwachts. Als zeventienjarige betrad ze voor het eerst het operapodium in het koor van het Londense King's Theatre. Doordat de prima donna plotseling geïndisponeerd raakte, stelde papa voor dat Maria die partij zou overnemen. Het publiek was onmiddellijk zeer van haar gecharmeerd en mede daadoor kon Maria Malibran de rol van Rosina in De Barbier van Sevilla tot aan het einde van het seizoen blijven zingen.
Manuel García die tevens een handige zakenman was, besloot zijn gezelschap — dat voornamelijk uit familieleden bestond — aan het New Yorkse operapubliek voor te stellen, en daarmee werd er voor het eerst in die stad een Italiaanse opera uitgevoerd. Gedurende een aaneengesloten periode van negen maanden heeft Maria Malibran in die stad hoofdrollen in acht opera's. Twee daarvan waren door haar vader gecomponeerd. Hoewel Maria een mezzo was, waren dat meestal waren dat sopraanpartijen.

Speurtocht
De Duitse filmer Michael Sturminger heeft de Italiaanse mezzosopraan Cecilia Bartoli begeleid in haar ontdekkingsreis naar leven en werk van haar voorgangster Maria Malibran. Gedreven door een wens, die mede is ontstaan op het gevoel bij de hedendaagse wereldster, dat er een sterke zielsverwantschap tussen het wezen en het beroep van de twee eeuwen eerder geboren ster, die een absolute prima donna werd: de eerste in de operageschiedenis.
Om dat gevoel bij de toeschouwers en luisteraars te laten overkomen, zingt Cecilia Bartoli in deze documentaire diverse aria's en liederen, die een directe verbinding met Maria Malibran hebben. De wereldster van vandaag vertelt over die zielsverwantschap in de film, alsmede over haar eigen fascinatie voor de persoon Maria Malibran.
Een hommage van Cecilia Bartoli ter gelegenheid van het feit dat Mara Malibran twee eeuwen geleden werd geboren, is als compact disc met de korte doch krachtige titel Maria uitgekomen.
De film duurt drieënvijftig minuten en zal — in tegenstelling tot het gros van dergelijke producties — (vooralsnog) door Arte niet worden herhaald.
____________
Afbeeldingen
1. Maria Malibran.
2. Cecilia Bartoli tijdens een optreden in 2008 in de Parijse Salle Pleyel.

Belcanto-concert met de rijzende ster Juan Diego Flórez

Operagala Baden-Baden
Op zondag 21 december zal de Frans-Duitse cultuurzender Arte-televisie, tussen 19:00 uur en 19:45 uur, de film Bel Canto Spectacular van Georg Wübbolt presenteren, die is samengesteld uit beelden die eind november dit jaar zijn opgenomen tijdens een galaconcert in Baden-Baden, met de nieuwe ster aan het operafirmament van vandaag de dag: de Spaanse tenor Juan Diego Flórez. Hij wordt begeleid door de Staatsphilharmonie Rheinland-Pfalz onder leiding van Christopher Franklin.
Ondanks de vele engagementen die Juan Diego Flórez reeds had, heeft hij toch tijd gevonden voor twee optredens met het bovengenoemd orkest.
Naast Baden-Baden is het concert eveneens in Wenen gegeven.

Uitzendingen
De rolprent die in principe is gemaakt voor de regionale Südwest Rundfunk — één van de pijlers in de sfeer van het 'Dritte Programm' van ARD/Das Erste —, zal worden uitgezonden in HD-kwaliteit op het formaat 16:9. Arte zal deze film de komende week nog een keer uitzenden: op vrijdag 26 december (tweede kerstdag) 's ochtends vanaf 08:00 uur.
____________
Afbeeldingen
1. Tenor Jan Diego Flórez. (Foto: © SWR/Marek Lieberberg Konzertgentur Gmb & Co. KG.)

Massenets Thaïs rechtstreeks vanuit de Metropolitan Opera in New York — gelijktijdig op BBC Radio 3 en WDR 3

Rechtstreekse uitzending
Op zaterdag 20 december kunt u — indien u de opera Thaïs van Jules Massenet (1842-1912) zou willen beluisteren — kiezen uit twee radiozenders, die de techniek hebben geïnstalleerd om rechtstreeks verbindingen met, in dit geval, The Metropolitan Opera van New York te realiseren: BBC Radio 3 waar dit muziekdrama op het programma staat in de reeks Opera on 3 — Live from the Met; en op het continent naar WDR 3 dat dezelfde matinee — want in New York is het dan nog vroeg in de middag — eveneens rechtstreeks vanaf 18:00 uur zal uitzenden. Koor en orkest van The Metroploitan Opera House zullen worden gedirigeerd door Jesus Lopez-Cobos; solisten op de bühne zijn onder meer de sopraan Renee Fleming,Thomas Hampson en Michael Schade.

Het verhaal
Thaïs, opera in drie bedrijven uit 1894 op een libretto van Louis Gallet (1835-1898), dat is gebaseerd op de geijknamige novelle uit van de Franse schrijver Anatole France (1844-1924) , die in 1921 werd onderscheiden met de Nobelprijs voor Literatuur, voor zijn gehele oeuvre. De eerste uitvoering van dit muziekdrama werd gegeven in de Parijse Opéra op 16 maart 1894.
Een monnik genaamd Athanaël heeft het plan opgevat de courtisane Thaïs te bekeren, omdat zij voor hem het zondige element van de stad Alexandrië vertegenwoordigt. Thaïs gaat door de knieën en ziet ook af van verdere contacten met de jonge filosoof Nicias. Na omzwervingen door de woestijn, eenmaal terug in het klooster, bekent Athanaël haar zijn liefde, maar dat dringt niet meer tot de inmiddels stervende Thaïs door; zij ziet in een visioen alleen nog het eeuwige leven.

Volgens de wervende tekst op de achterzijde van een Nederlandse vertaling, zonder dat daarin de naam van de vertaler wordt genoemd — en indertijd, echter eveneens zonder een jaartal, uitgegeven door de Internationale Bioscoop-Roman-Maatschappij te Amsterdam — kan de essentiële inhoud van het kunstwerk Thaïs . . . "met één karakteristieken zin er aan ontleend" uitstekend worden weergegeven: "De eerste materie voor de heiligheid is het samen-liefhebben, de toomloosheid, al de oreinheden van het vleesch en an den geest."
Heel dikwijls wordt de inmiddels zeer populaire Méditation voor vioolosolo als separaat concertstuk, vooral via de ether, uitgevoerd.

Afbeeldingen
1. De componist Jules Massenet door Jules-Clement Chaplain (1839-1909).
2. Voorzijde van een Nederlandse versie van de roman Thaïs.

Tsjajkovski's Schoppenvrouw rechtstreeks vanuit New York

Metropolitan-Matinee
Op zaterdag 13 december wordt de opera Schoppenvrouw van Pjotr Iljitsj Tsjajkovksi (1840-1893) uitgevoerd tijdens de Matinee van de Metropolitan Opera te New York. In Europa is het dan al avond, maar twee Europese radiozenders, die min of meer vaste afnemers van deze manifestaties zijn, schakelen over en nemen de uitvoering rechstreeks over. Om 18:30 uur begint de uitzending van het programma Opera on 3: Live from the Met op BBC Radio 3, goed een half uur later, vanaf 19:02 uur, is de Nederlandse zender Radio 4 eveneens van de partij met het NPS-programma Opera live.
De uitvoerenden zijn onder anderen de zangers Ben Heppner, Mark Delavan, Felicity Palmer en Maria Guleghina. Koor en Orkest van de Metropolitan Opera zullen worden geleid door Sejij Ozawa.

Ontstaan
Het verhaal van Aleksandr Poesjkin (1799-1837) dat de titel Пиковая Дама draagt, is in 1833 voor het eerst verschenen. De jongere broer van de componist, Modest Tsjajkovski (1850-1916), heeft Poesjkins verhaal als uitgangspunt genomen voor een opera in drie bedrijven, maar heeft daarbij tevens gebruik gemaakt van verzen van drie andere schrijvers: onder hen Gavrila Derzjavin (1743-1816), de belangrijkste Russische dichter in de periode vóór Poesjkin.
Op 19 december 1890 werd de eerste uitvoering van Pique Dame in Sint Petersburg gegeven.
Vanaf 1900 werd de opera tevens in Duitsland gespeeld; de eerste vertaling werd nog aangevuld met enkele nieuwere. De meest recente, die van de dichter Rainer Kirsch (geb. 1938), wordt gebruikt in de aangepaste versie door de Russische componist Alfred Schnittke (1934-1998).

Pique Dame
De handeling speelt aan het einde van de achttiende eeuw in Sint Petersburg. De onbemiddelde officier Herman — van beroep ingenieur — kijkt nauwlettend toe tijdens de kansspelen waarmee de adellijke officieren hun tijd zoet brengen. Wanneer vorst Jeletski zijn bruid aan de aanwezigen voorstelt, herkent Herman in haar de door hem intens aanbeden Liza. Deze wordt begeleid door een oude gravin, die de aanwezigen vertelt dat ze in haar jeugd, toen ze in Parijs nog een onverslaanbare schoonheid was, het geheim van drie 'onverslaanbare' kaarten heeft ontdekt.
Liza wil Herman helpen en zorgt ervoor dat hij in de vertrekken van de gravin binnenkomt. Doch voordat Herman de gravin het geheim van de kaarten kan ontfutselen, sterft ze van schrik.
Maar in de daarop volgende nacht verschijnt de geest van d gravin, die hem alsnog het geheim van de kaarten influistert, maar ze heeft voor deze onthulling wel een voorwaarde: Herman moet Liza gelukkig maken. Doch als die merkt dat Herman alleen maar meer oog en oor heeft voor het spel, springt ze uit vertwijfeling in de rivier. Herman wint in de club het ene hoge bedrag na het andere, maar net als hij zijn derde kaart wil uitspelen, ziet hij opnieuw het gezicht van de gravin. Hij verliest daarop alles en maakt een einde aan zijn leven.
__________

Zaterdag 13 december, 18:30 uur, BBC Radio 3 (Opera on 3 — Live from the Met)
Zaterdag 13 december, 19:02 uur, Radio 4 (Opera live)
____________
Afbeeldingen
1. Pjotr Iljitsj Tsjakovski. Tekening van Jarko Aikens, Groningen 1984. (Archief Heinz Wallisch, tevens ©.)
2. Aleksandr Poesjkin.
3. Modest Iljitsj Tsjajkovski.

Druk opera-weekeinde: in concertzaal en via de ether

Ruim aanbod
Op zaterdag 15 november wordt in de grote concertzaal van het Cultuurcentrum De Oosterpoort te Groningen een semi-scènische voorstelling gegeven van Béla Bartóks muziektheater Hertog Blauwbaards Burcht uit 1911. Daarover kunt u uitgebreide informatie vinden in het donderdag verschenen artikel op onze zustersite Tempel der Toonkunst.
Een uur voordat het concert van het Noord Nederlands Orkest in Groningen begint, wordt in het programma Opera on 3 van BBC Radio 3 de zaterdagse muziektheater-avond gestart. Aan de beurt is de English National Opera met Modest Moessorgski's Boris Godoenov.
Een andere grootheid van het fin de siècle binnen de muziekcultuur in het algemeen is op de Belgische radiozender Klara vertegenwoordigd met één van zijn drie grootste scheppingen voor het muziektheater: Richard Strauss met zijn Elektra, een opera in één bedrijf, gecomponeerd in de jaren 1908-1909.
Deze uitzending in het kader van het wekelijkse operaprogramma op die zender, Scala, biedt een uitvoering in het Mariinski Theater te Sint Petersburg, onder leiding van Valery Gergiev, vanzelfsprekend met medewerking van solisten, koor en orkest.

Heinrich Marschner
Direct na het Nieuws van 19:00 uur begint op de Nederlandse klassieke muziekzender Radio 4 het programma Opera Live van de NPS. Daarin kunt u luisteren naar een bepaald niet regelmatig gespeelde opera Der Vampyr van de Duitse componist Heinrich Marschner (1795-1861). De eerste uitvoering daarvan werd gegeven op 29 maart 1828 te Leipzig. In 1992 is er een aangepaste versie als soap-opera gepresenteerd als televisieserie op de BBC.
____________
Afbeeldingen
1. Tsaar Boris Godoenov.
2. De componist Heinrich Marschner, samen met zijn signatuur inclusief de typisch Duitse tic van het predikaat doctor vooraan de naam.
Lithografie naar een tekening van ca. 1830 door F.A. Jung.

Bizets Carmen onder Barenboim opnieuw op Mezzo-tv

Op vrijdag 7 november, tussen 17:00 uur en 20:10 uur presenteert de muziek-televisiezender Mezzo een herhalig uit van de opera Carmen van Georges Bizet, onder leiding van Daniel Barenboim. Het betreft hier een productie uit 2006, waarover we op deze site reeds hebben gepubliceerd in een bijdrage op dinsdag 17 juni van dit jaar.