Opera Zuid subliem in voorstellingen Hänsel und Gretel

Twintigjarig bestaan
Het zal duidelijk zijn dat elk nieuw gezelschap in de kunsten zich eerst moet bewijzen voordat het een algemeen geaccepteerd instituut wordt. Het muziektheaterensemble Opera Zuid is gevestigd in de zuidelijkste hoofdstad van ons land, en heeft van daaruit in de twintig jaar van zijn bestaan ruimschoots bewezen tot de gezelschappen te behoren die, niet alleen in het zuidelijke deel van het Koninkrijk der Nederlanden, meetellen, maar tevens buiten onze landsgrenzen: in het zuiden en in het oosten. Dat geldt voor alle aspecten waarmee zo'n instituut zich presenteert.

Dat Opera Zuid in Maastricht meer trouwe aanhangers heeft dan in de andere grotere steden van ons land waar het gezelschap optredens realiseert, zal duidelijk zijn. Daar worden van een nieuwe productie dan ook dikwijls twee voorstellingen gegeven. Dat is eveneens het geval met het muziekdrama dat als jubileumvoorstelling is gekozen: Hänsel und Gretel uit 1893, het meesterwerk bij uitstek van de Duitse componist Engelbert Humperdinck, die — zoals zovele andere collega's in het Duitsland après Wagner — grote moeite had zich te bevrijden uit de schaduw van de Grote Dwerg van Bayreuth, die in 1883 was overleden. Hij en anderen die zich in zo'n atmosfeer bevonden, lieten al te weinig van zich horen.

Uitvoering en aankleding op hoog niveau 
Humperdincks zuster Adelheid Wette kwam met het verzoek bij broer Engelbert om een opera te componeren op een libretto dat zij op het bekende sprookje van Hans en Grietje had geschreven, en die ze graag in een kleine entourage opgevoerd wilde zien. Het was de gedachte aan een beperkte kring van toehoorders die Humperdinck deed instemmen. Het resultaat mocht er zijn en mag dat nog steeds. De verhoudingen binnen het orkest dat de handeling begeleidt, zijn duidelijk op een goudschaaltje afgewogen: dirigent StefanVeselka en de musici van het Limburgs Symfonie Orkest hebben de componist hun trouw bewezen. Dat geldt eveneens voor de vocale prestaties.


Gefluister
In de foyer van de Stadsschouwburg in Groningen waar Opera Zuid, direct na de beide Maastrichtse voorstellingen, acte de présence gaf, hoorde ik iemand tijdens de pauze in de foyer met veel aplomb vertellen dat men nu voor een opera had gekozen die niet al te veel rollen van gewicht vereist, omdat de eerste voorstelling na het zomerreces Der Rosenkavalier van Richard Strauss wordt en men nu financieel een stapje terug moest doen. 
Het zou tevens de reden zijn dat artistiek leider van het gezelschap, Miranda van Kralingen, zelf de dubbele rol van moeder en Knusperhexe op zich heeft genomen. Welke ook de reden voor de bezetting van die rol moge zijn geweest, een betere invulling had men niet kunnen realiseren.
De veertien engelen, die in echte scènes op de planken optreden, maar op momenten waar enige afstand is vereist, buiten het toneel en krijgen zo mogelijk in de zaal een plek toebedeeld. In Groningen was dat in de vroegere directie-loge terzijde van het toneel, die niet meer voor bezoekers wordt gebruikt, zoals dat in tal van theaters tegenwoordig het geval is. De als waarachtige engelen uitgedoste jongelui zijn leden van het Kinder- und Jugendchor Theater Aachen en staan onder leiding van Frank Flade.


Ideale presentatie
Het interieur van het woonhuis heeft een modern tintje gekregen: stapelbed voor de kinderen en ander bouwpakket-meubilair, convector-radiator — die in 'de andere wereld in uitvergrote vorm de tralies zijn van het hok waarin Hans ter vetmesting is opgesloten — en een Schwarzwälder Kukucksuhr.  Vanaf het 'plafond' hangt een kleine heks op een bezemsteel: de dreiging van de andere dimensie die de kinderen boven het hoofd hangt, is daarmee in het dagelijks bestaan geïntegreerd. Of is de rol van de moeder in het ware leven ook dubbel bezet en vormen de gesignaleerde parafernalia de representatie van de oerangsten die kinderen onbewust hebben.

De kostumering is in overeenstemming daarmee: moeder in het zwart met een relatief luxe leren handtas, vader daarentegen als handelsreiziger met een totaal versleten koffer, die het ook niet meer schijnt te kunnen behappen, en zonder meer kan worden overgeheveld naar Arthur Millers Death of a salesman. De kinderen krijgen elk een gekleurde pruik, die van het klassieke patroon — jongetje blauw, meisje rood — afwijkt. Te eten is er nauwelijks. 


Sprookjessfeer uitstekend getroffen
Als beide ouders huns weegs gegaan zijn, komen de kinderen in een droomwereld terecht, en dan wisselt het decor niet via de klassieke changementen, maar door middel van een centraal draaitoneel dat aan de achterzijde een schitterend, zilverkleurig vormgegeven bos, en later het koek-en-lekkernijen-huis van de heks, biedt. Daaromheen nog weer een draaicirkel met grote bomen. 

Kortom, al degenen die gewoonlijk in de diverse steden van ons land mede zorgen voor een redelijke tot goed bezette theaterzaal, maar die nu verstek hebben laten gaan, zijn daardoor verstoken gebleven van een in alle opzichten en tot in de details prachtige voorstelling.
Het gezelschap heeft inmiddels de helft van de optredens alweer achter de rug, maar van donderdag 11 maart tot en met zaterdag 27 maart zullen er nog zes voorstellingen worden gerealiseerd, alleen nog in steden beneden de grote rivieren van ons land.
Donderdag 11: Den Bosch; zaterdag 13: Venlo; dinsdag 16: Rotterdam; donderdag 18: Den Haag; dinsdag 23: Tilburg; zaterdag 27: Heerlen.

Afbeeldingen 
1. Componist Engelbert Humperdinck.
2. Librettoschrijfster Adelheid Wette, geb. Humperdinck.
3. Miranda van Kralingen, artistiek leider van Opera Zuid, zingt en speelt de rol van moeder Gertrud en die van de Knusperhexe.
4. Willem de Vries, bariton als vader Peter.
5. Mark Omvlee als Sandmännchen en als Taumännchen.
6. Frank Flade, dirigent van het Kinder- und Jugendchor Theater Aachen.
__________
NB: Meer afbeeldingen, vooral scènefoto's, in verband met deze voorstelling, zijn te vinden in ons artikel vooraf dat op deze site is verschenen op 23 februari jongstleden.

Debussy's Pelléas et Mélisande maandagnacht op Arte-tv

Op maandag 8 maart, om 23:50 uur, begint Arte-televisie met de uitzending van de registratie van de opera in vijf bedrijven Pelléas et Mélisande — ontstaan in de periode 1893-1902 — van Claude Debussy (1862-1918). De uitvoering werd gegeven in het Théâtre des Champs Elysées Paris met het Orchestre National de France onder leiding van Bernard Haitink. Voor de enscènering tekent Jean-Louis Martinoty. De uitzending duurt tot 02:40 uur in de nacht op dinsdag 9 maart.
De Franse tekst uit het libretto — dat zijn oorsprong vindt in het gelijknamige toneelstuk van de Belgische symbolistische auteur Maurice Maeterlinck (1862-1949; Nobelprijs 1911) — wordt in de geregistreerde versie voor de beeldbuis voorzien van Duitse ondertitels.
Meer over deze opera kunt u vinden in ons artikel van 20 september 2007 op de fin de siècle cultuursite All art is quite useless van Rond1900.nl.

De stenen gast van Aleksandr Dargomisjki op radio WDR 3

Versie van Bolsjoj Theater
De Duitse regionale radiozender WDR 3 biedt u en ons — op zondag 7 maart, 'savonds tussen 20:05 uur en 22:00 uur, in het programma Bühn: Radio — de gelegenheid kennis te nemen van een voor ons land tamelijk onbekend muziekdrama van Aleksandr Dargomisjki (1813-1869) [1]: De stenen gast (Каменный гост), die bij het overlijden van de componist onvoltooid was gebleven, maar door Cesar Kjoei (1835-1918) en Nikolaj Rimski Korsakov (1844-1908) is gereedgemaakt.Het libretto is onveranderde tekst van Aleksandr Poesjkin (1799-1837), die niet niet alleen een enorme bron van inspiratie is geweest voor veel van zijn latere collega's, maar wiens oeuvre tevens een goudmijn is gebleken voor libretti van tal van muziekdrama's van uiteenlopende muziekmeesters.

Het verhaal

De uit Sevilla verbannen Don Juan — een rol, te vertolken door een tenor — keert opeen bepaald moment terug en benadert, verkleed als monnik,  op een begraafplaats donna Anna — een partij die door een sopraan moet worden ingevuld. De actrice Laura — een figuur die gestalte moet krijgen in een mezzosopraan — raakt in vuur en vlam voor Don Juan, en daarom doodt deze, tijdens een duel, haar aanbidder Don Carlos — een karakter voor bariton. Donna Anna gaat dan, ondanks dat ze de moordenaar van haat echtgenoot herkent, toch nog voor Don Juan door de knieën en nodigt hem in haar huis, waar het stenen standbeeld hem verplettert.
Op lichte afwijkingen na is dit het verhaal zoals we dat eveneens kennen van Wolfgang Amadeus Mozart.

Opvoeringsgeschiedenis
Het muziekdrama De stenen gast — naar de gelijknamige kleine tragedie van Poejskin, afgerond in1930, werd o 28 februari 1872in Sint Petersburg voor het eerst opgevoerd. Ruim een halve eeuw daarna had de Opers Studio Leningrad hetzelfde opus op het repertoire staan. Het gezelschap kwam er, als gastensemble, zelfs mee naar Salzburg.  In 1958 stond het werk op het speelplan van Dresden en Milaan. In 1985 bood de Parijse Opéra haar gasten dit drama aan. Voorts bestaat er een Duitse versie van.
De uitvoering, zondagavond 7 maart op WDR 3 wordt verzorgd door koor en orkest van het Bolsjoj Theater onder leiding van Mark Ermler. Medewerkenden zijn onder meer Wladimir Atlantov en Tamara Milasjkina.
__________
[1] Dargomisjki componeerde, naast liederen en kamermuziek, opera's, naast De stenen gast vinden we: Esmeralda (1839), Bacchus'Triomf (1845) en Russalka (1855). Dat laatste stuk was zijn hoofdwerk; ook Dvořák componeerde een muziekdrama met die titel. 
____________
Afbeeldingen
1. De Russische schrijver Aleksandr Poesjkin.
2. De Russische componist Aleksandr Dargomsjki.

Wagners Tristan und Isolde op 6 maart via Klara's Scala

Simon Rattle's visie met de Wiener Staatsoper Zaterdag 6 maart zal de Nederlandstalige, Belgische radiozender Klara, in het operaprogramma Scala — dat gewoonlijk 's zaterdags in de avonduren vanaf 20:00 uur de ether in wordt gestuurd — een uitvoering laten horen van het muziekdrama Tristan und Isolde van Richard Wagner (1813-1883). Koor en orkest van de Wiener Staatsoper worden geleid door Simon Rattle. De instrumentalisten en koorzangers worden bijgestaan door een keur van internationaal befaamde solostemmen. De rol van Tristan wordt ingevuld door de tenor Robert Dean Smith; de sopraan Violetta Urmana is zijn Isolde. Haar vertrouwelinge Brangäne is toevertrouwd aan mezzosopraan Yvonne Naëf; bariton Bo Skovhus wordt geacht Kurwenal het juiste vocale aanzien te geven, en van Franz Josef Selig wordt een hoogstaande König Marke verwacht.

Parafernalia en meer zulks over dit muziekdrama is te vinden in ons artikel van zondag 22 juni 2008

La Wally van Alfredo Catalani tweemaal in NPS-Opera live

Eénentwintig jaar oud was Alfredo Catalani — geboren te Luca in 1854 — toen hij de eenakter La falce, op een tekst van Arrigo Boito (1842-1918), als afstudeerproject aan het Conservatorium van Milaan presenteerde [1]. In 1880 ontstond Elda op het libretto van Carlo d'Ormeville (1840-1924), Angelo Zanardini (1820-1893) en anderen. Pas korte tijd voor het overlijden van deze componist in 1893, als gevolg van tuberculose, lukte het hem om voor Elda onder een andere titel, Loreley, wel ruime aandacht te genereren.
In 1883 voltooide Catalani Dejanice [2], twee jaar daarna Ero e Leandro, en een jaar daarna Edmea, op een libretto van Antonio Ghislanzoni (1824-1893). In het jaar vóór Catalani's verscheiden kwam La Wally op de bühne; dit opus wordt tot op heden nog af en toe opgevoerd.

Tweemaal op Radio 4 in NPS-programma
Op zaterdag 27 februari is La Wally in Nederland te horen op Radio 4 met een live-uitvoering tijdens een ZaterdagMatinee. Tussen 13:02 uur en ongeveer 17:00 uur kunt u luisteren naar het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor onder leiding van Giuliano Carella. Eva Maria Westbroek en Irma Dukach — beiden sopraan —; Piero Terranova, bariton; Diogenes Randes, bas; en de tenor Rossi Giordano.
Een herhaling van deze uitvoering staat op de rol van dezelfde zender op dinsdag 2 maart, 's avonds vanaf 20:02 uur in het NPS-programma Zaterdag jongstleden.

Oorsprong

Het muziekdrama in vier bedrijven op een libretto van Luigi Illica (1857-1919), naar de roman Die Geier-Wally — Eine Geschichte aus den Tyroler Alpen uit 1875 van de Duitse Wilhelmine von Hillern (1936-1916), kind van twee ouders, die zelf op diverse fronten vruchtbaar met de schrijverspen in de weer waren.
De eerste voorstelling werd gegeven aan de Milanese Scala op 20 januari 1892. Een jaar daarna werd een Duitse versie — op tekst van de auteur van het boek — in de Hamburgische Oper op de planken gebracht. 
Veel muziekdrama's uit de tijd van het (pre)verisme werden tijdens het één na laatste decennium van de twintigste eeuw opgegraven en opnieuw in het repertoire van diverse theaters opgenomen. Met La Wally is dat gebeurd in 1985, zowel te Bremen alsook in Ulm.

Het verhaal
Het drama speelt zich af omstreeks 1800 in Tirol. Daar wil de oude Stromminger — een partij die wordt gezongen door een bas — dat zijn dochter Wally — een rol voor sopraan — met ene Gellner — gezongen door een bariton — trouwt. Wally is op haar beurt echter verliefd op Joseph Hagenbach — een personage dat moet worden vertolkt door een tenor —, maar ze laat het hem niet merken.
Tijdens een feest flirt Joseph met Afra — een partij voor mezzosopraan — waardoor hij Wally diep beledigt: zo zeer zelfs dat ze Gellner ertoe overhaalt om Hagenbach te vermoorden. Die overleeft echter zijn verwondingen en bekent haar zijn liefde, waarop Wally opbiecht wat zij heeft aangericht. Beiden komen echter, als gevolg van een plotseling opkomende storm, in een lawine om het leven.
De reeds relatief bekende aria Ebben. Ne andrò lontano uit dit muziekdrama kreeg door de Franse film Diva [3] alsmede door enige andere rolprenten opnieuw wereldwijde roem.
__________
[1] La falce werd in 1987 in Catalani's geboorteplaats opnieuw in het repertoire opgenomen.

[2] Dejanice werd in 1985 in Lucca weer op het speelplan gezet.

[3] Diva, een film uit 1981 van Jean-Jacques Beineix (*1946).
____________
Afbeeldingen 1. De componist Alfredo Catalani, overleden te Milaan in 1893.
2. De librettist Luigi Illica, die een groot aantal componisten van teksten voor muziekdrama's heeft voorzien.
3. De schrijfster Wilhelmine von Hillern.

Opera Zuid jubileert met Humperdincks Hänsel und Gretel

Twintig jaar Opera Zuid
Nu Opera Zuid twintig jaar bestaat viert men dat heugelijke feit met een uitvoering van de opera Hänsel und Gretel van Engelbert Humperdinck (1854-1921). Dit muziekdrama wordt in elf steden met in total twaalf voorstellingen op de planken gebracht tussen vrijdag 26 februari — première te Maatricht; herhaling als matinee op zondag 28 maart — en zaterdag 27 maart in de schouwburg van Heerlen. De andere negen steden, te beginnen met Groningen op dinsdag 2 maart, kunt u vinden in de Speellijst op de website van Opera Zuid, waar directeur Miranda van Kralingen ook een opgetogen inleiding houdt op zowel het jubileum alsook op deze opera. Het Limburg Symfonie Orkest staat onder leiding van Stefan Veselka. Daar vindt u onder cast ook de namen van alle medewerkenden.

Achtergronden
Op 23 december 1893 is het muziekdrama Hänsel und Gretel van Engelbert Humperdinck (1854-1921) voor het eerst uitgevoerd te Weimar. Richard Strauss had de muzikale leiding. De opera is ontstaan op een libretto van Adelheid Wette (1858-1916), dat het gelijknamige sprookje als basis heeft genomen.

In 1894 waren Wenen en Londen aan de beurt, een jaar daarna kon het operapubliek van New York kennismaken met het werk dat later de meest succesvolle opera van Humperdinck zou blijken: een muziekdrama dat — vooral in de Duitstalige theaters repertoire heeft weten te houden. Al moet daaraan direct worden toegevoegd dat Hänsel und Gretel vooral in de periode rond kerstmis wordt opgevoerd.

Dit sprookje wordt, ten dele, muzikaal uitgebeeld met behulp van een omvangrijk Wagner-ensemble; bij voorbeeld in de Hexenritt, die reminiscenties oproept aan de Walkürenritt in Wagners Götterdämmerung. In de vocale gedeelten heeft Humperdinck enige traditionele volksliederen opgenomen, waarvan het bekendste Ein Männlein steht im Walde is.


Het verhaal
Hans en Grietje hebben de opdracht gekregen enig huishoudelijk werk te verrichten, maar in plaats van te gehoorzamen, dansen ze om de tafel. Daarbij worden Hans — mezzosopraan — en Gretel — sopraan — betrapt door de moeder des huizes. Als die dan ook nog eens per abuis de melkkan kapot slaat, stuurt ze de kinderen het bos in om bessen te zoeken.
Eenmaal in het bos, vergissen de kinderen zich in hun route, en gaan daarom eerst maar eens slapen. Een zandmannetje — sopraan — en enkele engelen brengen hen in slaap. De volgende dag worden de beide kinderen door de bosheks gevangen genomen.
Hoewel er tot op dat moment alleen vrouwenstemmen te horen zijn — de partij van Hans is in Hunperdincks beleving een zogenoemde Hosenrolle —, laat de componist in het geval van de heks de mogelijkheid open voor een mannenstem: naast de voor de hand liggende alt, mag deze partij ook door een tenor worden gezongen, waarmee de omgekeerde wereld der geslachten binnen deze opera voor enige blijdschap in de vrouwenbeweging zou kunnen hebben gezorgd: de gruwelteef op de bezemsteel ingevuld door een man.
Die heks sluit Hänsel op met de bedoeling hem vet te mesten. Gretel slaagt erin haar broertje te bevrijden. Daarna werpen ze samen de heks in de kachel en bevrijden ze de in dat huis-van-snoepgoed aanwezige andere kinderen, die eveneens waren opgesloten.

Aanpassingen van het verhaal voor de bühne
Dat het libretto van Adelheid Wette afwijkt van het oosrponkelijke sprookje, wordt al direct in de eerste alinea's van het oorspronkelijke verhaal duidelijk, dat overigens — in tegenstelling met de veelal geuite veronderstelling — niet alleen bij de gebroeders Jacob (1785-1863) en Wilhelm (1786-1859) Grimm in hun omvangrijke verzameling sprookjes voorkomt, doch tevens in het eerste  onderdeel Deutsches Märchenbuch (1857) van de bundel Sämtliche Märchen van Ludwig Bechstein (1801-1860). De versie van Grimm begint als volgt:

Vor einem großen Walde wohnte ein armer Holzhacker mit seiner Frau und seinen zwei Kindern; das Bübchen hieß Hänsel und das Mädchen Gretel. Er hatte wenig zu beißen und zu brechen, und einmal, als große Teuerung ins Land kam, konnte er auch das tägliche Brot nicht mehr schaffen. Wie er sich nun Abends im Bette Gedanken machte und sich vor Sorgen herumwälzte, seufzte er und sprach zu seiner Frau:
"Was soll aus uns werden? Wie können wir unsere armen Kinder ernähren, da wir für uns selbst nichts mehr haben?"— "Weißt du was, Mann?"antwortete die Frau, "wir wollen morgen in alle Frühe die Kinder hinaus in denWald führen, wo er am dicksten ist da machen wir ihnen ein Feuer an und geben jedem noch ein Stückchen Brot, dann gehen wir an unsere Arbeit und lassen sie allei. Sie finden den Weg nicht wieder nach Haus, und wir sind sie los."

De versie van het verhaal, zoals die te vinden is in de verzameling van Ludwig Bechstein, kunt u lezen in het artikel over de film Hänsel und Gretel, die zaterdagmiddag op Nederland 3 werd uitgezonden.
____________
Afbeeldingen
1. Poster van Opera Zuid voor Hänsel und Gretel.
2. Opera-Zuid directrice Miranda van Kralingen als moeder en als Knusperhexe in de jubileumvoorstellingen van Hänsel und Gretel.
3. Scène uit het muziekdrama Hänsel und Gretel door Opera Zuid.
4. Karin Strobos en Kim Savelsbergh als Hänsel und Gretel.
5. Dezelfde spelers in dezelfde rollen.
6. De veertien engeltjes.
7. Sprookjesverzamelaar Ludwig Bechstein.

Ariadne auf Naxos van Strauss op Radio 4 en BBC Radio 3

Opera en commedia gelijktijdig 
Op zaterdag 20 februari zal, vanaf ongeveer 19:00 uur in de vroege avond op Neerlands klassieke muziekzender Radio 4 en de Britse zender BBC Radio 3, de opera Ariadne auf Naxos, van Richard Strauss (1864-1949) worden uitgezonden. In beide gevallen gaat het om de versie zoals die wordt gepresenteerd door de Metropolitan Opera House New York. Koor en orkest van dat instituut zullen worden gedirigeerd door Kirill Petrenko. In de belangrijkste rollen zullen de sopraan Nina Stemme en Kathleen Kim — eveneens sopraan — en de tenor Lance Ryan te horen zijn.

Twee verschillende premières

Ariadne auf Naxos is een muziekdrama in één bedrijf met een voorspel, op tekst van Hugo von Hofmannsthal (1874-1929). De première daarvan werd in de Wiener Oper gegeven op 4 oktober 1916. [1] De toen befaamde dirigent Franz Schalk (1863-1931), met in de hoofdrol Maria Jeritza (1887-1982) — die bij de burgerlijke stand als Mimi Jedlitzka stond geregistreerd,

In 1924 werd deze opera in Londen opgevoerd, tien jaar later in de New Yorkse Juilliard School.

Het verhaal
In het huis van een zeer rijke man in Wenen zal de zeer ernstige Ariadne-handeling — als spel binnen een spel — door een klein operagezelschap worden opgevoerd. Op het laatste moment echter komt de hofmeier des huizes met de mededeling dat die voorstelling tegelijkertijd meet de opvoering van een ander stuk, door een eveneens geëngageerde commedia dell'arte-troep met plaatshebben. De componist van de opera — gezongen door een mezzosopraan — is verliefd geworden op Zerbinetta — de leidster van de komedianten — een rol voor sopraan — en daarom geeft hij zijn verzet tegen dat samen optreden van de zo verschillende troepen op.Dan mengen de vier harlekijnen en Zerbineta zich in de handeling van de opera, die draait om de figuren Ariadne (sopraan) en Bacchus (tenor).

[1] Van Ariadne auf Naxos bestond reeds een versie die in 1912 te Stuttgart in première is gegaan met de componist als dirigent en Max Reinhardt als regisseur. Daarin speelde Maria Jeritza reeds de hoofdrol.
Deze versie, maar dan zonder voorspel, was oorspronkelijk bedoeld als naspel bij Der Burger als Edelmann, eveneens van Richard Strauss. Die versie is later echter uit de roulatie verdwenen.

____________
Afbeeldingen
1. Richard Strauss als dirigent. Tekening van Jarko Aikens, Groningen 1978. Archief Heinz Wallisch, tevens ©.
2. De sopraan Maria Jeritza, die in de periode in kwestie een veelgevraagde zangeres was, in Europa en daarbuiten.