Charles Gounods muziekdrama Faust zaterdagavond op diverse radiozenders gelijktijdig

Librettist Jules Barbier. Foto uit 1894 van
Gaspard-Félix Tournachon (1820-1910).

Live uit de Metropolitan Opera
Yannick Nézet-Seguin staat op zaterdag 10 december tijdens de Matinee in de orkestruimte van de Metropolitan Opera in New York City, en van daaruit leidt hij een uitvoering van het muziekdrama Faust van Charles Gounod (1818-1893).
Het libretto stamt van Jules Barbier (1822-1901) en Michel Carré (1819-1872); als basis daarvoor diende het drama Faust, het meest befaamde opus van Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832).
De oorspronkelijke versie werd op 19 maart 1859 in het Théâtre Lyrique te Parijs gerealiseerd onder de titel Faust et Marguérite; een jaar daarna te Straatsburg, maar daar met toevoeging van recitatieven die in de plaats kwamen van de gesproken teksten.
In 1861 is in Darmstadt een Duitse versie in première gegaan, en nog in hetzelfde jaar in Dresden, maar dan onder de titel Margaritha. In Duitse opvoeringen is die titel tot op de huidige dag gehandhaafd, ter onderscheiding van de tragedie van Goethe. Daarna zijn nog diverse Duitse vertalingen op de planken gebracht, verspreid over het daarbij behorende taalgebied. In 1869 heeft Gounod dit muziekdrama omgewerkt tot een Grand Opéra, met toevoeging van recitatieven. Voorts heeft de componist het beroemde Soldatenkoor ingelast.

Te volgen op tal van radiozenders
Als het Matinee-tijd is in New York City, dan is het in onze contreien reeds avond, en dat blijkt direct uit het tijdstip waarop deze opera in Europa wordt uitgezonden via meerdere radiozenders tegelijkertijd. Omstreeks 19:00 uur onze tijd kan men deze Faust meebeleven via de Nederlandse zender Radio 4, in het NTR-programma Opera live; alsmede via de Duitse radiozender NDR Kultur Live aus der Metropolitan Opera New York; en in Opera on 3 ─ Live from the Met van de Britse zender BBC Radio 3.

Rossini's Armida uit 1817 zaterdag op BBC Radio 3

Torquato Tasso
De figuur Armida uit Gerusalemme liberata (1581) van Torquato Tasso (1544-1595) is voor diverse kunstenaars een inspirerend wezen gebleken. Zij is een verleidster die door haar toverkunsten erin slaagt Rinaldo — een soort Tannhäuser — op haar eiland (vast) te houden.
Ze is de centrale figuur geworden in tal van muziekdrama's tussen 1639 — Benedetto Ferrari (ca. 1603-1681) — en 1904 Antonín Dvořák (1841-1904). Tussen die twee uitersten waarbinnen zich bijna drie eeuwen muziekgeschiedenis hebben afgespeeld, bestaan er in ieder geval nog tien opera's met de persoonsnaam als titel van het drama of as belangrijkste onderdeel van de titel. Naast (zeer) beroemde namen — zoals Jean-Baptiste Lully (1632-1687), Christoph Willibald von Gluck (1714-1787), Niccolò Jomell (1714-1774), TomassoTraetta (1727-1779), Antonio Gasparo Maria Sacchini (1730-1786), Joseph Haydn (1732-1801), Johann Mysliveček (1737-1781), Johann Gottlieb Naumann (1741-1801),  Antonio Salieri (1750-1825) en Giacchino Rossini (1792-1868).
Uit het bovengenoemde boek van Torquato Tasso zijn nog meer opera's gedestilleerd, en andere teksten die de man heeft geschreven, zoals madrigalen, werden onder meer van muziek voorzien door onder anderen Claudio Monteverdi (1567-1643), die — voorafgaande aan tal van latere collega's — eveneens van Gerusalemme liberata een opera heeft gerealiseerd.

Rossini's Armida
De eerste uitvoering van Rossini's Armida werd op 11 november 1817 te Napels gegeven, in het Teatro San Carlo. Vier jaar later volgde in Wenen een Duitse versie. In 1952 werd Armida in Flrence opnieuw in het repertoire opgenomen met Maria Callas (1923-1977). Venetië volgde in 1985; twee jaar daarna was — de toen nog Bonds-Duitse hoofdstad — Bonn aan de beurt.
Op zaterdag 1 mei kunt u, in het programma Opera on 3, luisteren naar Armida in een versie door het Metropolitan Opera House New York. Koor en orkest van dat instituut worden geleid door door Riccardo Frizza. De belangrijkste vocale solisten zijn de sopraan Rene Fleming en de tenor Lawrence Brownlee.
__________
Afbeeldingen
1. De Italiaanse dichter Torquato Tasso.
2. De tenor Lawrence Brownlee (Foto © Marty Umans).

Ariane et Barbe-Bleu van Paul Dukas twee keer op Radio 4

Maurice Maeterlinck
De in 1862 te Gent geboren schrijver Maurice Maeterlinck — in 1911 gelauwerd met de Nobelprijs voor Literatuur — heeft in zijn literaire carrière heel wat drama's gecreëerd, waarvan enkele door componisten zijn gebruikt als stof voor verschillende opera's. Het bekendste muziekdrama dat op een stuk van Maeterlinick tot dramatisch zangspel is omgewerkt, stamt van Claude Debussy (1862-1918), werd in 1901 gerealiseerd en draagt dezelfde titel als het toneelwerk van de Franstalige Belg: Pelléas et Mélisande uit 1894.
In het jaar dat Debussy zijn geniale opera gereed had, presenteerde Maeterlinck zijn drama Ariane et Barbe-Bleu, dat door de Franse componist Paul Dukas (1865-1935) werd gebruikt voor eveneens een opera, die in 1902 gereedgekomen is. Die draagt weliswaar dezelfde titel als het drama, maar werd toch voorzien van kleine aanpassingen. De eerste uitvoering ervan werd gegeven in de Parijse Opéra Comique op 10 mei 1907. In 1986 stond dit muziekdrama op het speelplan in de Duitse stad Krefeld.

Paul Dukas
De in 1865 geboren Franse componist Paul Dukas (1865-1935) heeft — zoals dat tevens met veel van zijn collega's het geval is — bij een groot publiek naam gehouden door het orkestwerk met de verklanking van het Goethe-sprookje over een tovenaarsleerling: L'apprenti sorcier uit 1897. Op het concertpodium klinkt verder nog wel het poème dansé La Péri uit 1911, in het jaar daarop aangevuld met de Fanfare pour précéder La Péri. Dat laatste onderdeel is enige tijd tamelijk veel gebruikt als openingsmuziek voor bijzondere concerten en festivals. Dukas heeft slechts één opera geschreven: Ariane et Babe-Bleu.
Blauwbaard — een partij die moet worden ingevuld door een bas — heeft in dit muziekdrama zijn voormalige echtgenotes niet gedood maar opgesloten. Zijn nieuwe echtgenote Ariane (mezzosopraan) slaagt erin die vrouwen te bevrijden. In plaats van hun kwelgeest te bestraffen, kiezen zij ervoor bij hem te blijven, terwijl Ariane zich uit de voeten maakt.

Zaterdagmatinee live
Op zaterdag 1 mei wordt in het Concertgebouw te Amsterdam, vanaf 13:00 uur, een concertante uitvoering van Ariane et Barbe-Bleu gegeven door het Radio Filharmonisch Orkest met het Groot Omroepkoor onder leiding van de Duitse dirigent Lothar Zagrosek. Solistische medewerking wordt verleend door de sopranen Pauline Courtin, Hélène Guilmette en Estefania Perdomo. Voorts treden op Katarina Karnéus en Diana Axentil, beiden mezzosopraan, en anderen.
Het is een concert in de NPS-programmareeks Zaterdagmatinee live, rechtstreeks te volgen via Radio 4. Een herhaling is te beluisteren op dinsdag 4 mei, 's avonds vanaf 20:02 uur, eveneens op Radio 4, in het programma Zaterdag jongstleden.
____________
Afbeeldingen
1. De Franstalige Belgische schrijver en Nobelprijswinnaar Maurice Maeterlinck, geheel rechts luisterend naar De lezing door Emile Verhaeren. Zo luidt de titel van het schilderij uit 1901 van Théo van Rysselberghe (1862-1926).
2. De Franse componist Paul Dukas.

Tosca van Puccini vanuit 'The Met' op drie zenders tegelijk

Op zaterdag 24 april zal op drie radiozenders — onze nationale Radio 4 en twee 'naburige' — tegelijkertijd een live-uitvoering te beluisteren zijn van de opera Tosca uit 1899-1900 van Giacomo Puccini (1858-1924). Deze rechtstreekse uitzending is, zoals zo dikwijls, afkomstig uit de Metropolitan Opera van New York, waar het, op het moment van uitzending bij ons, tijd is voor een matinee.
In deze New Yorkse versie zal de rol van Tosca worden gezongen door Patricia Racette; voor de partij van Mario Cavaradossi is de keus gevallen op Jonas Kaufmann. De uiterst dubieuze politiechef Scarpia wordt vocaal ingevuld door Bryn Terfel. Koor en orkest van de Metropolitan Opera worden geleid door James Levine.

Het muziekdrama Tosca is deze zaterdag te volgen in het programma Opera live van de NPS op Radio 4, en gelijktijdig op de Duitse regionale radiozender NDR Kultur in de programmareeks met de titel Live aus der Metropolitan Opera; en voorts in Opera on 3 van BBC Radio 3. Het aanvangstijdstip ligt bij al deze zenders op 19:00 uur of direct daarna.
Meer over dit muziekdrama is te vinden in een bijdrage op dit net, gepubliceerd op 31 december 2008. Nadere gegevens over deze uitvoering zijn te vinden op de website van BBC Radio 3; u hoeft slechts hier te klikken. Op de bewuste pagina klikt u dan rechtsboven op Coming up: Live from the Met.
__________
Afbeelding: Massale scène in Tosca ; versie van de The Met in New York in april 2010.
Foto: Corey Weaver/Metropolitan Opera. 

Opera Zuid subliem in voorstellingen Hänsel und Gretel

Twintigjarig bestaan
Het zal duidelijk zijn dat elk nieuw gezelschap in de kunsten zich eerst moet bewijzen voordat het een algemeen geaccepteerd instituut wordt. Het muziektheaterensemble Opera Zuid is gevestigd in de zuidelijkste hoofdstad van ons land, en heeft van daaruit in de twintig jaar van zijn bestaan ruimschoots bewezen tot de gezelschappen te behoren die, niet alleen in het zuidelijke deel van het Koninkrijk der Nederlanden, meetellen, maar tevens buiten onze landsgrenzen: in het zuiden en in het oosten. Dat geldt voor alle aspecten waarmee zo'n instituut zich presenteert.

Dat Opera Zuid in Maastricht meer trouwe aanhangers heeft dan in de andere grotere steden van ons land waar het gezelschap optredens realiseert, zal duidelijk zijn. Daar worden van een nieuwe productie dan ook dikwijls twee voorstellingen gegeven. Dat is eveneens het geval met het muziekdrama dat als jubileumvoorstelling is gekozen: Hänsel und Gretel uit 1893, het meesterwerk bij uitstek van de Duitse componist Engelbert Humperdinck, die — zoals zovele andere collega's in het Duitsland après Wagner — grote moeite had zich te bevrijden uit de schaduw van de Grote Dwerg van Bayreuth, die in 1883 was overleden. Hij en anderen die zich in zo'n atmosfeer bevonden, lieten al te weinig van zich horen.

Uitvoering en aankleding op hoog niveau 
Humperdincks zuster Adelheid Wette kwam met het verzoek bij broer Engelbert om een opera te componeren op een libretto dat zij op het bekende sprookje van Hans en Grietje had geschreven, en die ze graag in een kleine entourage opgevoerd wilde zien. Het was de gedachte aan een beperkte kring van toehoorders die Humperdinck deed instemmen. Het resultaat mocht er zijn en mag dat nog steeds. De verhoudingen binnen het orkest dat de handeling begeleidt, zijn duidelijk op een goudschaaltje afgewogen: dirigent StefanVeselka en de musici van het Limburgs Symfonie Orkest hebben de componist hun trouw bewezen. Dat geldt eveneens voor de vocale prestaties.


Gefluister
In de foyer van de Stadsschouwburg in Groningen waar Opera Zuid, direct na de beide Maastrichtse voorstellingen, acte de présence gaf, hoorde ik iemand tijdens de pauze in de foyer met veel aplomb vertellen dat men nu voor een opera had gekozen die niet al te veel rollen van gewicht vereist, omdat de eerste voorstelling na het zomerreces Der Rosenkavalier van Richard Strauss wordt en men nu financieel een stapje terug moest doen. 
Het zou tevens de reden zijn dat artistiek leider van het gezelschap, Miranda van Kralingen, zelf de dubbele rol van moeder en Knusperhexe op zich heeft genomen. Welke ook de reden voor de bezetting van die rol moge zijn geweest, een betere invulling had men niet kunnen realiseren.
De veertien engelen, die in echte scènes op de planken optreden, maar op momenten waar enige afstand is vereist, buiten het toneel en krijgen zo mogelijk in de zaal een plek toebedeeld. In Groningen was dat in de vroegere directie-loge terzijde van het toneel, die niet meer voor bezoekers wordt gebruikt, zoals dat in tal van theaters tegenwoordig het geval is. De als waarachtige engelen uitgedoste jongelui zijn leden van het Kinder- und Jugendchor Theater Aachen en staan onder leiding van Frank Flade.


Ideale presentatie
Het interieur van het woonhuis heeft een modern tintje gekregen: stapelbed voor de kinderen en ander bouwpakket-meubilair, convector-radiator — die in 'de andere wereld in uitvergrote vorm de tralies zijn van het hok waarin Hans ter vetmesting is opgesloten — en een Schwarzwälder Kukucksuhr.  Vanaf het 'plafond' hangt een kleine heks op een bezemsteel: de dreiging van de andere dimensie die de kinderen boven het hoofd hangt, is daarmee in het dagelijks bestaan geïntegreerd. Of is de rol van de moeder in het ware leven ook dubbel bezet en vormen de gesignaleerde parafernalia de representatie van de oerangsten die kinderen onbewust hebben.

De kostumering is in overeenstemming daarmee: moeder in het zwart met een relatief luxe leren handtas, vader daarentegen als handelsreiziger met een totaal versleten koffer, die het ook niet meer schijnt te kunnen behappen, en zonder meer kan worden overgeheveld naar Arthur Millers Death of a salesman. De kinderen krijgen elk een gekleurde pruik, die van het klassieke patroon — jongetje blauw, meisje rood — afwijkt. Te eten is er nauwelijks. 


Sprookjessfeer uitstekend getroffen
Als beide ouders huns weegs gegaan zijn, komen de kinderen in een droomwereld terecht, en dan wisselt het decor niet via de klassieke changementen, maar door middel van een centraal draaitoneel dat aan de achterzijde een schitterend, zilverkleurig vormgegeven bos, en later het koek-en-lekkernijen-huis van de heks, biedt. Daaromheen nog weer een draaicirkel met grote bomen. 

Kortom, al degenen die gewoonlijk in de diverse steden van ons land mede zorgen voor een redelijke tot goed bezette theaterzaal, maar die nu verstek hebben laten gaan, zijn daardoor verstoken gebleven van een in alle opzichten en tot in de details prachtige voorstelling.
Het gezelschap heeft inmiddels de helft van de optredens alweer achter de rug, maar van donderdag 11 maart tot en met zaterdag 27 maart zullen er nog zes voorstellingen worden gerealiseerd, alleen nog in steden beneden de grote rivieren van ons land.
Donderdag 11: Den Bosch; zaterdag 13: Venlo; dinsdag 16: Rotterdam; donderdag 18: Den Haag; dinsdag 23: Tilburg; zaterdag 27: Heerlen.

Afbeeldingen 
1. Componist Engelbert Humperdinck.
2. Librettoschrijfster Adelheid Wette, geb. Humperdinck.
3. Miranda van Kralingen, artistiek leider van Opera Zuid, zingt en speelt de rol van moeder Gertrud en die van de Knusperhexe.
4. Willem de Vries, bariton als vader Peter.
5. Mark Omvlee als Sandmännchen en als Taumännchen.
6. Frank Flade, dirigent van het Kinder- und Jugendchor Theater Aachen.
__________
NB: Meer afbeeldingen, vooral scènefoto's, in verband met deze voorstelling, zijn te vinden in ons artikel vooraf dat op deze site is verschenen op 23 februari jongstleden.

Opera Zuid jubileert met Humperdincks Hänsel und Gretel

Twintig jaar Opera Zuid
Nu Opera Zuid twintig jaar bestaat viert men dat heugelijke feit met een uitvoering van de opera Hänsel und Gretel van Engelbert Humperdinck (1854-1921). Dit muziekdrama wordt in elf steden met in total twaalf voorstellingen op de planken gebracht tussen vrijdag 26 februari — première te Maatricht; herhaling als matinee op zondag 28 maart — en zaterdag 27 maart in de schouwburg van Heerlen. De andere negen steden, te beginnen met Groningen op dinsdag 2 maart, kunt u vinden in de Speellijst op de website van Opera Zuid, waar directeur Miranda van Kralingen ook een opgetogen inleiding houdt op zowel het jubileum alsook op deze opera. Het Limburg Symfonie Orkest staat onder leiding van Stefan Veselka. Daar vindt u onder cast ook de namen van alle medewerkenden.

Achtergronden
Op 23 december 1893 is het muziekdrama Hänsel und Gretel van Engelbert Humperdinck (1854-1921) voor het eerst uitgevoerd te Weimar. Richard Strauss had de muzikale leiding. De opera is ontstaan op een libretto van Adelheid Wette (1858-1916), dat het gelijknamige sprookje als basis heeft genomen.

In 1894 waren Wenen en Londen aan de beurt, een jaar daarna kon het operapubliek van New York kennismaken met het werk dat later de meest succesvolle opera van Humperdinck zou blijken: een muziekdrama dat — vooral in de Duitstalige theaters repertoire heeft weten te houden. Al moet daaraan direct worden toegevoegd dat Hänsel und Gretel vooral in de periode rond kerstmis wordt opgevoerd.

Dit sprookje wordt, ten dele, muzikaal uitgebeeld met behulp van een omvangrijk Wagner-ensemble; bij voorbeeld in de Hexenritt, die reminiscenties oproept aan de Walkürenritt in Wagners Götterdämmerung. In de vocale gedeelten heeft Humperdinck enige traditionele volksliederen opgenomen, waarvan het bekendste Ein Männlein steht im Walde is.


Het verhaal
Hans en Grietje hebben de opdracht gekregen enig huishoudelijk werk te verrichten, maar in plaats van te gehoorzamen, dansen ze om de tafel. Daarbij worden Hans — mezzosopraan — en Gretel — sopraan — betrapt door de moeder des huizes. Als die dan ook nog eens per abuis de melkkan kapot slaat, stuurt ze de kinderen het bos in om bessen te zoeken.
Eenmaal in het bos, vergissen de kinderen zich in hun route, en gaan daarom eerst maar eens slapen. Een zandmannetje — sopraan — en enkele engelen brengen hen in slaap. De volgende dag worden de beide kinderen door de bosheks gevangen genomen.
Hoewel er tot op dat moment alleen vrouwenstemmen te horen zijn — de partij van Hans is in Hunperdincks beleving een zogenoemde Hosenrolle —, laat de componist in het geval van de heks de mogelijkheid open voor een mannenstem: naast de voor de hand liggende alt, mag deze partij ook door een tenor worden gezongen, waarmee de omgekeerde wereld der geslachten binnen deze opera voor enige blijdschap in de vrouwenbeweging zou kunnen hebben gezorgd: de gruwelteef op de bezemsteel ingevuld door een man.
Die heks sluit Hänsel op met de bedoeling hem vet te mesten. Gretel slaagt erin haar broertje te bevrijden. Daarna werpen ze samen de heks in de kachel en bevrijden ze de in dat huis-van-snoepgoed aanwezige andere kinderen, die eveneens waren opgesloten.

Aanpassingen van het verhaal voor de bühne
Dat het libretto van Adelheid Wette afwijkt van het oosrponkelijke sprookje, wordt al direct in de eerste alinea's van het oorspronkelijke verhaal duidelijk, dat overigens — in tegenstelling met de veelal geuite veronderstelling — niet alleen bij de gebroeders Jacob (1785-1863) en Wilhelm (1786-1859) Grimm in hun omvangrijke verzameling sprookjes voorkomt, doch tevens in het eerste  onderdeel Deutsches Märchenbuch (1857) van de bundel Sämtliche Märchen van Ludwig Bechstein (1801-1860). De versie van Grimm begint als volgt:

Vor einem großen Walde wohnte ein armer Holzhacker mit seiner Frau und seinen zwei Kindern; das Bübchen hieß Hänsel und das Mädchen Gretel. Er hatte wenig zu beißen und zu brechen, und einmal, als große Teuerung ins Land kam, konnte er auch das tägliche Brot nicht mehr schaffen. Wie er sich nun Abends im Bette Gedanken machte und sich vor Sorgen herumwälzte, seufzte er und sprach zu seiner Frau:
"Was soll aus uns werden? Wie können wir unsere armen Kinder ernähren, da wir für uns selbst nichts mehr haben?"— "Weißt du was, Mann?"antwortete die Frau, "wir wollen morgen in alle Frühe die Kinder hinaus in denWald führen, wo er am dicksten ist da machen wir ihnen ein Feuer an und geben jedem noch ein Stückchen Brot, dann gehen wir an unsere Arbeit und lassen sie allei. Sie finden den Weg nicht wieder nach Haus, und wir sind sie los."

De versie van het verhaal, zoals die te vinden is in de verzameling van Ludwig Bechstein, kunt u lezen in het artikel over de film Hänsel und Gretel, die zaterdagmiddag op Nederland 3 werd uitgezonden.
____________
Afbeeldingen
1. Poster van Opera Zuid voor Hänsel und Gretel.
2. Opera-Zuid directrice Miranda van Kralingen als moeder en als Knusperhexe in de jubileumvoorstellingen van Hänsel und Gretel.
3. Scène uit het muziekdrama Hänsel und Gretel door Opera Zuid.
4. Karin Strobos en Kim Savelsbergh als Hänsel und Gretel.
5. Dezelfde spelers in dezelfde rollen.
6. De veertien engeltjes.
7. Sprookjesverzamelaar Ludwig Bechstein.