Charles Gounods Roméo et Juliette met Rolando Villazón op Mezzo-televisie

Tweemaal deze maand
Op zaterdag 9 mei, 's avonds tussen 21:00 uur en 23:45 uur, wil Mezzo-televisie de uitzending realiseren van het muziekdrama Roméo et Juliette van de Franse componist Charles Gounod (1818-1893). De tekst hiervoor is afkomtig van diens beide landgenoten, de auteurs Jules Barbier (1822-1901) en Michel Carré (1819-1872), die zich — het ligt voor de hand — hebben gebaseerd op de gelijknamige, maar dan Engelse, tragedie van William Shakespeare (1564-1616). Op 27 april 1867 werd deze opera in vijf bedrijven te Parijs in première gegeven. Nog in hetzelfde jaar werd er een Duitse versie gepresenteerd in de Dresdener Semper Oper.
Het betreft hier een verfilming door Brian Large van een uitvoering in 2008 tijdens de Salzburger Festspiele, in het Mozarteum aldaar. Het orkest van dat instituut wordt geleid door Yannick Nézet-Seguin. Vocale solisten zijn Nino Machidze, Rolando Villazón, Mikhail Petrenko en Russell Braun. Bartlett Sher tekent voor de mise en scène.
Mezzo-televisie zendt Roméo et Juliette, in deze bezetting, nogmaals uit op zondag 17 mei, 's middags vanaf 17:00 uur.

Rolando Villazón
Flink wat operaminnenden, verspreid over de gehele aardbol, beschouwen Rolando Villazón inmiddels als de tenor bij uitstek van de 21ste eeuw. Dat is in meer dan één opzicht echter relatief, vooral doordat die eeuw nog geen tien procent van de daarvoor benodigde weg heeft afgelegd, en we ten eerste niet weten wat er nog allemaal gaat gebeuren en wiens ster plotsklaps dan wel gestadig aan het operafirmament zal rijzen. Dat hij — steeds binnen dat kader — tevens wordt gezien als de rechtmatge opvolger van de de heren José Carreras, Placido Domingo en Luciano Pavarotti — de laatstgenoemde is overleden in 2008 — die ons te pas, en, helaas niet zelden te onpas, werden voorgeschoteld als De Drie Tenoren.
Rolando Villazón is erin geslaagd het publiek te veroveren door meer dan alleen een goede stem, hetgeen vanzelfsprekend eveneens legitiem is, maar tegelijkertijd het gevaar in zich bergt dat er teveel nadruk komt te liggen op de uitstraling en de innemende persoonlijkheid.
Een operavoorstelling op de Bretter die die Welt bedeuten, en in het kielzog daarvan — zij het enigszins afgezwakt — een uitzending via de beeldbuis, dient meer dan alleen te bestaan uit goed gezongen rollen: acteerkunst is vereist en als het even kan alle daarbij behorende parafernalia: kostuums en decors. Dat een stralende persoonlijkheid daarbij 'mooi meegenomen' kan zijn, behoeft geen betoog, doch zodra deze zich manifesteert boven het belang van de muziek en het ware decorum, is twijfelen niet alleen toegestaan, maar noodzakelijk. Enkele jaren geleden heb ik in een Traviata-uitvoering, die ik tweemaal heb gezien, meer van het laatste geconstateerd dan voor de rol noodzakelijk was. Pavarotti heeft, toen hij eenmaal internationaal een grote naam had, de muziek altijd weer opgeofferd aan de een pijnlijk narcistische presentatie. We mogen dan ook nadrukkelijk hopen dat Villazón zich niet in dat — uiteindelijk doodlopende — steegje begeeft, waar op een gegeven moment de festiviteiten ten einde zijn en de was weer wordt opgehangen.

Eerste biografie
Manuel Brug (jaargang 1965), muziekredacteur van het Duitse dagblad Die Welt, geldt in eigen land, in bepaalde kringen, als een der toonaangevende deskundigen op het gebied van de klassieke muziek in het algemee en van het fenomeen opera in het bijzonder. Hij schetst in een recentelijk verschenen boek niet alleen een portret van de mens en de opvallende carrière van de zanger Villazón, maar tevens van de harde werkelijkheid die de alledaagse praktijken in de operawereld — achter de schermen — internationaal kenmerken.
In twaalf hoofdstukken schildert Manuel Brug leven en werk, ups en downs in de ontwikkeling van de in 1972 in Mexico City geboren zanger, die inmiddels heeft weten door te dringen — door te zingen — tot de eerste garnituur wereldwijd van de mannelijke operasterren in het algemeen en specifiek in die van de tenors. Dat die echte doorbraak Rolando Villazón is gelukt in de Salzburger versie in 2005 van La Travata — samen met Anna Netrebko — zal de meeste operakenners niet zijn ontgaan. Dat niet lang daarna een crisis uitbrak, zowel qua stem alsmede privé — het éne is immers nauwelijks voorstelbaar zonder het andere —, waardoor hij een half jaar van de planken verdween, maar uiteraard niet uit de wereld van de paparazzi, ligt, vooral als gevolg van de sterk met elkaar verweven gebeurtenissen na zo'n spectaculair succes, voor de hand.
Begin 2008 is Rolando Villazón teruggekeerd op de bühne, [1] verspreid over de globe, en vanaf dat moment presenteerde hij zich wat ingetogener en verder ontwikkeld — de positieve gevolgen van zo'n crisis — hetgeen de acceptatie van zijn presentatie alleen nog maar heeft vergroot.
Het Portret dat Manuel Brug ons van Rolando Villazón in zijn boek tekent, is gelardeerd met relatief veel kleurenfoto's, die herinneringen kunnen oproepen voor degenen, die zo'n voorstelling hebben gezien; voor alle anderen bieden zij een prachtige inkleuring van het prettig geschreven 'verhaal' over de heel speciale carrière van deze extraverte tenor, echter zonder te vervallen in kritiekloze aanbidding van zijn protagonist. Warm aanbevolen.
Speciaal voor degenen, die ook geïnteresseerd zijn in andere versies van Roméo et Juliette met dezelfde tenor in een andere context, is het laatste hoofdstuk van Manuel Brugs boek interessant. Daarin worden beeld- en geluidsragers opgesomd waarop Rolando Villazón voorkomt. Relativerende titel van dat chapiter: Was vom Tenor bleibt: CD's und DVD's.
__________

[1] Op 29 april werd bekendgemaakt dat onze tenor opnieuw problemen met zijn stem heeft en als gevolg daarvan alle optredens voor het hele jaar 2009 heeft afgezegd.
__________
Manuel Brug: Rolando Villazón — Die Kunst, Tenor zu sein. Ein Porträt. 160 pagina's, paperback, kunstdruk, met kleurenfoto's. Henschel Verlag, Berlin, 2008. ISBN 978-3 -89487-626-5.
____________
Afbeeldingen
1. De Franse componist Charles Gounod.
2. De Franse auteur Jules Barbier, één der twee librettisten van Roméo et Juliette.
3. Manuel Brug, muziekredacteur van Die Welt en auteur van Rolando Villazón.
4. Voorzijde van de eerste en tot dusver enige biografie over de stertenor Rolando Villazón.

Daniel Aubers Fra Diavolo zaterdagavond via de ether

Op twee lage landen-zenders tegelijk
Zaterdag 9 mei kunt u zowel via de Nederlandse zender Radio 4 — in het programma Opera live van de NPS vanaf 19:02 uur — alsook in het Belgische Klara-radioprogramma, maar dan pas vanaf 20:00 uur — luisteren naar de opera in drie bedrijven Fra Diavolo ou l'hôtellerie de Terracine, gecomponeerd door Daniel-François-Esprit Auber (1782-1871). Zijn eerste muziekdrama werd in 1805 voltooid, zijn laatste ging in 1869 in première. Daartussen lag een heel mensenleven, want in die tijd, zo'n anderhalve eeuw voor onze tijd, werden de meeste mensen niet echt oud.
De tekst voor Fra Diavolo is afkomstig van de Franse toneelschrijver Eugène Scribe (1791-1861). De première werd verzorgd op 28 januari 1830 in de Opéra Comique te Parijs; nog in hetzelfde werd er een eerste voorstelling van een Duitse versie gegeven in het Königstadt Theater te Berlijn. In 1960 was Berlijn weer eens aan de beurt, in een ander theater — de Komische Oper — in een andere versie. Elf jaar later is er nog weer een andere Duitse versie uitgegeven.

Verschillende afloop
De roverhoofdman Fra Diavolo — op de planken behept met een tenorstem — heeft zich in een logement voorgedaan als Marquis de San Marco, om aldaar de juwelen van Lord Kookburn — u raadt het al: een bariton — en diens wederhelft Pamela — die het met een mezzosopraan moet doen — te kunnen stelen. Een jongeman, die als held — en dus als tenor in het theater — moet optreden, aangezien hij de dochter van de waard bemint, doet het geraffineerde plan van Fra Diavolo teniet en neemt de bandiet te grazen.
Opvallend is de verandering die de opera aan het slot heeft doorgemaakt. Gedurende de gehele negentiende eeuw bleef het tragische slot intact — Fra Diavolo kwam aan het slot om hetzij doordat hij werd neergeschoten dan wel doordat hij zelf een duik in de afgrond nam —, maar in ons huidige tijdsgewricht wordt hem genade geschonken.
__________
Waalse Opera Luik
De versie die de beide genoemde radiozenders zaterdagavond zullen laten horen, betreft een opname welke op 30 april werd gerealiseerd in de Waalse Opera van de Belgische stad Luik. Koor en orkest van dat instituut stonden onder leiding van Giovanni Antonini. Vocale solisten waren onder anderen Doris Lamprecht, Kenneth Tarver en Marc Molo Mot.
____________
Afbeeldingen
1. Componist Daniel Auber.
2. Toneelschrijver Eugène Scribe.

Weinig gespeelde opera Das Nachtlager von Granada via radio WDR 3

Oudere opname
De in 1840 te Meßkirch geboren Duitse componist Conradin Kreutzer was één van de typische vertegenwoordigers van de vroeg-romantische periode in de muziekgeschiedenis. Geruime tijd was zijn werk zeer populair, maar allengs raakte het in vergetelheid. In de pekduistere periode van de Europese geschiedenis — die waarin de mofse monsterlijkheid hoogtij vierde en de jaren direct daarna — ondergingen de muziekdrama's van deze componist een korte opleving, maar daarna werd het weer stil. Deze muziekmeester overleed in 1893 te Riga.
Kreutzers bekendste opera, Das Nachtlager von Granada, wordt op zondag 3 mei in het progamma Bühne Radio van WDR 3 — tussen 20:05 uur en 22:00 uur — in een al wat oudere opname voorgesteld. Het NDR Rundfunkchor en het dito Orchester Köln worden geleid door Helmuth Froschauer. Vocale solisten zijn onder anderen Hermann Prey (1929-1998), Martin Blasius en Regina Klepper.
Deze zelfde namen treft men aan op een Naxos-uitgave van deze opera, die eerder is verschenen op het label Capriccio; een uitgave uit 1993. We mogen er derhalve wel van uitgaan dat de uitvoering die u op de WDR zult horen, als u dat tenminste wilt, deze versie zal zijn.

Achtergronden
Das Nachtlager von Granada is een opera in twee bedrijven; het libretto is van Karl Johann Braun von Braunthal (1802-1866), die als basis het gelijknamige toneelstuk uit 1818 van Johann Friedrich Kind (1768-1848) [1] heeft genomen.
De eerste voorstelling van dit muziekdrama werd op 13 januari 1834 in Wenen gerealiseerd. In de negentiende eeuw werd deze opera alom en veelvuldig gespeeld; behalve de oudere generatie operaliefhebbers, vakmensen in allerlei sferen van het muziektheater en de ware, doorgewinterde operafanaten, kent vrijwel niemand het stuk.

Het verhaal
De Spaanse kroonprins — voorgesteld door een bariton — die als jager is verkleed, steunt het herdersmeisje Gabriele — een rol die door een sopraan wordt gezongen — omdat ze hem heeft gewaarschuwd voor een moordaanslag, die was gepland door ene Vasco — op de planken een bariton. Zij wil graag met Gomez — een jongeman die door een tenor wordt uitgebeeld — trouwen, maar dat stuit op weerstand van haar oom. De invloed van de kroonprins moet hier toch iets kunnen bewerkstelligen.
____________
[1] Deze auteur vooral bekendheid verworven en voor een deel ook nog gehouden doordat hij de tekst heeft 'aangeleverd' voor de opera Der Freischütz (1821) van Carl Maria von Weber (1786-1826).
___________
Afbeeldingen
1. De Duitse componist Conradin Kreutzer.
2. Bariton Hermann Prey.
3. De Duitse schrijver Johann Friedrich Kind.

Vijf opera's in de ether op zaterdagavond, waarvan twee met beelden; en Fidelio in Stadsschouwburg Groningen

Rechtstreeks vanuit The Met: Wagners Götterdämmerung
Wat een theater met muziek tijdens de zaterdagavond die nakende is. Niet alleen wordt de tetralogie Der Ring des Nibelungen in de New Yorkse Metropolitan Opera House afgesloten met Götterdämmerung — het laatste van de vier spektakelstukken. Het wordt als matinee in 'The Met' gegeven en aangezien het dan alweer uren later is in ons deel van de wereld, kan men het zes uur durende drama in onze contreien meebeleven door naar BBC Radio 3 te luisteren, waar de afronding van het omvangrijke gebeuren tussen 18:00 uur en middernacht — onze tijd — te volgen is in het programma Opera on3: Live from the Met. James Levine is degene, die de muzikale leiding in handen zal trachten te houden. Daarvoor zal hij zich als strenge maestro voor koor, orkest en solisten moeten handhaven. Voor de namen van solisten en andere grootheden die hun stempel op deze versie drukken, zij verwezen naar het betreffende gedeelte van de website van BBC Radio 3, waar u alle relevante informatie kunt lezen.
Dit zal meteen de laatste uitzending vanuit de Met zijn, welke rechtstreeks in het betreffende radioprogramma te beluisteren zal zijn.

Monteverdi' s Ulisse op Radio 4
De Nederlandse klasseke muziekzender van de publieke omroep, Radio 4, begint, zoals meestal de zaterdagse uitzending om 19:02 uur. Daar kunt u oorgetuige worden van het gezelschap Les Arts Florissants, onder leiding van William Christie. Deze gedreven lui presenteren de opera Il Ritorno d'Ulisse in Patria, gecomponeerd in 1641 door Claudio Monteverdi (1567-1643).

Klara-Scala met Lucia di Lammermoor
Nog steeds op zaterdagavond, maar weer bijna een uur later, begint in het operaprogramma Scala van de Nederlandstalige, Belgische radiozender Klara de uitvoering van het muziekdrama Lucia di Lammermoor uit 1835, geschreven door Gaetano Donizetti. Op deze site hebben we eerder enige aandacht aan dit verhaal met spel in diverse opzichten iets gepubliceerd, zodat we u gaarne verwijzen naar de bijdrage in kwestie van zaterdag 7 februari 2009.

Beethovens Fidelio op de planken in Groningen
Een kwartier daarna begint in de Stadsschouwburg van Groningen de uitvoering van Beethovens Fidelio in de productie van de Nationale Reisopera, die hiermee al vier weken door ons land op tournee is. Meer informatie over het muziekdrama en vervolgens alle medewerkenden is eerst hier te vinden, waarna u aan het eind van het artikel in kwestie weer zult worden doorverwezen. Een tweede artikel over Fidelio, dat we eveneens op deze site hebben voorgesteld, kunt u ook nog lezen.

Tweemaal Leoš Janáček op Mezzo-televisie
Tussen 20:30 uur en iets na middernacht zendt Mezzo-televisie twee opera's uit — direct achter elkaar — van de Tsjechische bovenmeester der geniale muziek: Leoš Janáček (1854-1928). Eerst wordt Katia Kabanova uit 1921 voorgsteld, en in aansluiting daarop de ons sedert 1908 als Jenufa bekend staand muziekdrama, dat in eerste instantie reeds in 1903 was gereedgekomen.
Meer over deze beide opera's is te vinden in een artikel dat te vinden is op de fin de siècle website All art is quite useless van Rond1900.nl
____________
Afbeeldingen
1. Dirigent James Levine (Foto: Metropoilitan Opera, New York).
2. Componist Claudio Monteverdi. Schilderij uit 1640 van Strozzi (1581-1644).
3. Scènefoto uit Fidelio in de huidige versie van de Nationale Reisopera. Almas Svilpa als Don Pizarro, en James Creswell als Rocco. (Foto: Hermann en Clärchen Baus.)

Léhars operette Die lustige Witwe donderdag op Mezzo-tv

Verfilmde versie van Don Kent
Eind december 1905 werd in het befaamde Theater an der Wien van de Oostenrijkse hoofdstad de première gegeven van de operette Die Lustige Witwe, gecomponeerd door Franz Lehár (1870-1948). Het verhaal speelt zich af in het Parijs van die jaren, waar men wel van wanten wist, en de gedachten dienaangaande in daden kon omzetten als men daartoe over de benodigde slappe was beschikte dan wel wegen kende om iemand al dan niet bewust in de rol van subsidiegever of sponsor te dringen.
Mezzo-televisie presenteert op donderdag 23 april, tussen 11:00 uur en 13:30 uur de herhaling van herhaling van een begin deze maand reeds uitgezonden versie uit 2005 in een verfilming van Don Kent.
Een uitgebreid artikel hierover heb ik heden gepubliceerd op de fin de siècle cultuurwebsite All art is quite ueseless van Rond1900.nl.
__________
Foto: Scène uit de versie van Die lustige Witwe, zoals door Mezzo-televisie zal worden uitgezonden.

Händels Tamerlano woensdagmiddag via Mezzo-televisie

Festiviteiten 'zonder einde'
Als we niet voorzichtig en met overleg te werk gaan, komen we het jaar 2009 nog om in de zeer grote aantallen uitvoeringen van composities van Georg Friedrich Händel (1685-1759). Het mag dan ook absoluut geen verbazing wekken als mocht blijken dat juist van deze maestro meer werken zullen worden uitgevoerd dan van al die collega's wier naam ook heel nadrukkelijk met het jaar 2009 worden geassocieerd, vanwege hun geboorte- of sterfjaar: Haydn vanwege het laatste, Mendelssohn vanwege het eerste, Henry Purcell eveneens vanwege het geboortejaar, maar dat is inmiddels drie en een halve eeuw geleden. Van Händel krijgen we — in concertzaal, kerk, thuisbioscoop of op een andere wijze — vast wel alles te horen dit jaar.
De opera Tamerlano zal worden gepresenteerd door Mezzo-televisie op woensdag 22 april, van 's middags 16:50 uur tot 20:30 uur in de avond. Paul McCreesh leidt de uitvoering.


Tamerlano
Tamerlano is een muziekdrama in drie bedrijven op een tekst van Nicola Francesco Haym (1678-1729) naar het libretto dat Agostino Piovene in 1710 voor de Italiaanse componist Francesco Gasparini (1668-1727) heeft gerealiseerd.
De eerste uitvoering werd op 11 november 1724 in het Londense King's Theatre gegeven. Een jaar daarna reeds in Hamburg, op een Duitse tekst van Praetorius in een bewerking van Johann Philipp Telemann (1681-1757). Pas in de twintigste eeuw werd deze opera veelvuldig in diverse landen van de globe uitgevoerd.
De Tartarenkoning Tamerlano heeft de Turkse emir Bajazet gevangengenomen; hij raakt echter verliefd op diens dochter Asteria, die op haar beurt — hoe kan het ook anders in deze veelal soapachtig verhaaltjes die ten grondslag liggen aan muziekdramatische gebeurtenissen — ziel en zaligheid heeft verpand aan de Griekse prins Andronico. Als blijkt dat Bajazet een eind aan zijn leven heeft gemaakt, komt Tamerlano tot inkeer en doet hij er alles aan dat Asteria en Andronico samen kunnen zijn.
Diverse andere componisten hebben dit verhaal gebruikt voor een opera. Antonio Vivaldi (1678-1741) en Johann Friedrich Reichardt (1752-1814) zijn daarvan de bekendste, maar ook minder bekende muziekmeesters zoals Nicola Porpora (1686-1768) en Peter von Winter (1754-1825) hebben zich erover ontfermd.
__________
Afbeelding: King's Theater Haymarket te Londen.

Het meisje van Pskov van Nikolaj Rimski-Korsakov zondagavond op radio WDR 3 vanuit Sint Petersburg

Veeltaligheid?
De Russische opera Псковитянка — Het meisje van Pskov — van Nikolaj Rimski-Korsakov (1844-1908) wordt op zondag 19 april — 's avonds tussen 20:05 uur en 23:05 uur — door de Duitse zender WDR 3 in het programma Bühne: Radio uitgezonden vanuit het Mariinski Theater in Sint Petersburg, waar de vaste spullenbaas, Valery Gergiev, de scepter zwaait voor koor, orkest en solisten. In programmagidsen wordt het muziekdrama met de Franse titel aangekondigd: La fille de Pskov. Je zou het kunnen beschouwen als een ietwat kosmopolitisch gebeuren: een Nederlands periodiek kondigt een Russische compositie aan met een Franse titel via een Duitse zendgemachtigde. Het lijkt mij in ieder geval verstandiger dat men ervan uitgaat dat in genoemd theater dit muziekdrama in het Russisch zal worden gezongen.

Achtergronden
De componist schreef zelf het libretto, op basis van het gelijknamige drama uit 1860 van Lev Mej (1822-1862). Rimski werkte in de jaren 1868-1872 aan deze opera, waarna het stuk op 13 januari 1873 in hetzelfde theater — maar dan anders, want 136 jaar eerder dan nu — te Sint Petersburg voor de eerste keer werd gepresenteerd. Bijna twee decennia later, in 1891/92, realiseerde de componist een tweede versie, met een andere titel, maar deze is nooit gespeeld. In 1895 maakte hij een derde versie, die op 18 april van dat jaar, opnieuw in Sint Petersburg, maar in een andere entourage in première is gegaan. In 1898 voegde Rimski daar nog een proloog aan toe, en in die vorm werd het stuk op 23 oktober 1901 aan het publiek voorgesteld in het Moskouse Bolsjoj Theater. Acht jaar later werd deze versie, op instigatie van Sergej Djagilev (1872-1929)— die in 1909 zijn eerste van twintig balletseizoenen in Parijs zou leiden — in de Franse hoofdstad op de planken gebracht onder de titel Ivan de Verschrikkelijke.
In 1924 werd er een Duitse versie gepresenteerd in Krefeld. Pas na de Tweede Wereldoorlog kwam het tot hernieuwde uitvoeringen, te beginnen in 1959 te Palermo. Echt repertoire gehouden heeft deze opera weliswaar niet, doch aangezien Rimski-Korsakov geniale muziek heeft gecomponeerd, is het zeker de moeite waard er eens naar te luisteren, en in de huidige context hoeft u er niet alleen het huis niet voor uit, u hoeft evenmin entree te betalen.

Synopsis
Als Tsaar Ivan de stad Pskov belegert, blijkt hij plots bereid te zijn deze met inwoners en al te sparen, aangezien hij in de persoon van Olga Tokmakova zijn dochter herkent. Haar geliefde trekt echter tegen de tsaar te velde, waarbij hij, samen met Olga, door de schoten van de Strelitsen wordt geveld.
____________
Afbeeldingen
1. Componist Nikolaj Rimski-Korsakov, geschilderd door Valentin Serov (1865-1911).
2. Dirigent Valery Gergiev in 2007.
3. Sergej Pavlovitsj Djagilev, geschilderd door Valentin Aleksandrovitsj Serov. Zich als kenners presenterende lieden zijn het er niet over eens of Serov dit portret in 1904 dan wel in 1909 heeft geschilderd.